gemini generated image lchawylchawylcha

Czym są trójglicerydy i jaka jest ich funkcja w organizmie

Trójglicerydy (TG) to estry glicerolu i trzech kwasów tłuszczowych, stanowiące podstawowy składnik tkanki tłuszczowej pełniący funkcję rezerwuaru energii. Gdy spożywamy więcej kalorii niż organizm potrzebuje, nadmiar jest przekształcany w trójglicerydy i magazynowany w komórkach tłuszczowych. Pomiędzy posiłkami hormony uwalniają trójglicerydy, które organizm wykorzystuje jako paliwo. Dzięki temu trójglicerydy dostarczają energii do pracy mięśni i innych tkanek w czasie np. wysiłku czy głodu. Inne typy lipidów, jak cholesterol, pełnią inne funkcje – cholesterol jest składnikiem błon komórkowych i prekursorem hormonów, podczas gdy trójglicerydy służą głównie jako źródło energii. W krwi trójglicerydy transportują lipoproteiny (VLDL i chylomikrony) i są ważnym parametrem lipidogramu, ich poziom wskazuje na gospodarkę tłuszczową organizmu. Podwyższone trójglicerydy często idą w parze z innymi zaburzeniami metabolicznymi (np. niskim HDL i zespołem metabolicznym), co łącznie zwiększa ryzyko chorób układu krążenia.

Normy poziomu trójglicerydów i interpretacja wyników

Prawidłowy poziom trójglicerydów na czczo wynosi zwykle poniżej 150 mg/dl (czyli <1,7 mmol/l), a wartości 150-199 mg/dl (1,7-2,2 mmol/l) uważa się za lekko podwyższone. Stężenia od 200 do 499 mg/dl (2,3-5,6 mmol/l) są uznawane za wysokie, natomiast powyżej 500 mg/dl (5,7 mmol/l) – bardzo wysokie. Dla porównania, w badaniach referencyjnych normę 1,7 mmol/l często podaje się jako granicę niskiego ryzyka sercowo-naczyniowego. Ocena poziomu trójglicerydów jest częścią lipidogramu, zazwyczaj oznaczanego na czczo. W praktyce coraz częściej dopuszcza się oznaczanie w stanie nie na czczo (niestety wartości mogą wtedy być trochę wyższe, np. norma ≤2,0 mmol/l poza czczo). Jeżeli wynik jest podwyższony, lekarz zwróci uwagę( przynajmniej powinien…) na inne czynniki ryzyka (np. wysokie LDL, niski HDL, cukrzycę, otyłość) i zaleci dalszą diagnostykę. Już pojedynczy wynik powyżej normy (≥150 mg/dl) jest sygnałem do zmiany stylu życia, natomiast wartości powyżej 200 mg/dl (≥2,3 mmol/l) uważane są za istotnie zwiększające ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Należy też pamiętać, że bardzo wysoki poziom trójglicerydów może zafałszować oznaczanie enzymów trzustkowych (amylazy, lipazy) podczas rozpoznania zapalenia trzustki.

Wysokie trójglicerydy a ostre zapalenie trzustki

Jedną z ciężkich konsekwencji ekstremalnie wysokiego stężenia TG jest ostre zapalenie trzustki (OZT). TG stanowią trzecią najczęstszą przyczynę OZT (po kamicy i alkoholu) i są winne ok. 5% przypadków ostrego zapalenia trzustki. Istotny wzrost ryzyka zapalenia trzustki występuje przy poziomach TG przekraczających około 1000 mg/dl (11,3 mmol/l). Badania pokazują, że przy 1000-1999 mg/dl OZT występuje u ok. 5-10% pacjentów, a powyżej 2000 mg/dl – nawet u 10-20%. Jednak podatność na zapalenie bywa indywidualna – u niektórych osób OZT wystąpi już przy średnich stężeniach (400-1000 mg/dl), a inni z wartościami przekraczającymi 10 000 mg/dl nie zachorują. Podstawowym mechanizmem odpowiadającym za uraz trzustki przy wysokim stężeniu trójglicerydów jest nadmiar chylomikronów we krwi, który prowadzi do zatkania drobnych naczyń w trzustce i nadmiernej lipolizy. Enzym lipaza trzustkowa rozkłada te bogate w tłuszcze cząstki na wolne kwasy tłuszczowe i lizofosfatydylocholinę, które są toksyczne dla miąższu trzustki. Dodatkowo zwiększa się lepkość krwi, co powoduje niedokrwienie komórek gruczołu. W efekcie rozwija się ostry stan zapalny trzustki. OZT na tle hipertriglicerydemii zwykle ma cięższy przebieg niż inne postacie zapalenia trzustki – częściej występuje niewydolność wielonarządowa, a także wyższe jest ryzyko nawrotów i przejścia w formę przewlekłą. Utrzymujący się bardzo wysoki poziom TG może prowadzić z czasem do przewlekłego uszkodzenia trzustki, niedoborów enzymów trzustkowych i cukrzycy. Dlatego przy stwierdzeniu stężenia trójglicerydów(HTG) znacznie powyżej normy (zwłaszcza >1000 mg/dl) konieczna jest pilna interwencja lekarska w celu obniżenia ich poziomu i zapobieżenia ostremu zapaleniu trzustki.

Trójglicerydy a choroby układu krążenia

Wysoki poziom trójglicerydów wpływa również na zdrowie serca i naczyń. Choć głównym czynnikiem ryzyka miażdżycy jest nadal podwyższony cholesterol LDL, to TG są niezależnym markerem ryzyka sercowo-naczyniowego. Za mechanizmem zwiększonego ryzyka stoi tzw. dyslipidemia aterogenna – współistnienie wysokich TG, niskiego HDL i drobnocząsteczkowego LDL, często obserwowane u osób z otyłością brzuszną, cukrzycą typu 2 lub zespołem metabolicznym. Podwyższone TG przyczyniają się do tworzenia się resztkowych cząstek VLDL (tzw. remnantów), które są bardzo miażdżycotwórcze. Ich obecność sprzyja budowie blaszek miażdżycowych w tętnicach, co prowadzi do zwężenia naczyń i zwiększa ryzyko zawału serca lub udaru mózgu. Dodatkowo HTG nierzadko towarzyszy otyłości brzusznej, insulinooporności i nadciśnieniu – czynnikom, które kumulują się w tzw. zespole metabolicznym, znacznie podnoszącym ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. W związku z tym lekarze zalecają obniżanie podwyższonych TG w ramach prewencji chorób serca, szczególnie gdy towarzyszą im inne nieprawidłowości lipidowe czy glikemia.

Czynniki ryzyka wpływające na poziom trójglicerydów

Na stężenie TG w dużej mierze wpływa styl życia i czynniki środowiskowe. Niezdrowa dieta bogata w cukry proste (np. słodycze, słodzone napoje), rafinowane węglowodany (biały chleb, makaron) i tłuszcze nasycone czy trans (fast foody, tłuste mięsa, twarde margaryny) znacząco podnosi poziom trójglicerydów. Nadmierne spożycie alkoholu, zwłaszcza piwa i napojów słodzonych alkoholowych, silnie podwyższa TG, gdyż alkohol przekształcany jest w wątrobie w trójglicerydy. Brak aktywności fizycznej, otyłość (zwłaszcza brzuszna) i przewlekły stres również sprzyjają hipertriglicerydemii. Na podwyższone TG wpływają choroby metaboliczne: słabo kontrolowana cukrzyca typu 2 z insulinoopornością prowadzi do nadprodukcji TG w wątrobie, a niedoczynność tarczycy oraz przewlekłe choroby nerek lub wątroby mogą zaburzać metabolizm lipidów i podwyższać TG. Znaczenie mają także czynniki genetyczne – rodzinne skłonności do hipertriglicerydemii lub rzadkie wrodzone zespoły (np. zespół rodzinnej chylomikronemii, FCS) mogą skutkować bardzo wysokimi wartościami TG (rzędu kilkunastu mmol/l) od młodego wieku. Wiele przypadków wysokich TG to poligenowa lub rodzinna hipertriglicerydemia, na którą składa się kilka zmian genetycznych w połączeniu z czynnikami środowiskowymi. Niektóre leki również mogą podwyższać poziom trójglicerydów (m.in. glikokortykosteroidy, estrogeny, niektóre leki przeciwpsychotyczne czy moczopędne). Warto zatem przy ustalaniu przyczyn wysokich TG uwzględnić historię rodzinną, obecne choroby oraz wszystkie przyjmowane leki.

Jak obniżyć poziom trójglicerydów: dieta, styl życia i leczenie farmakologiczne

Podstawą obniżania poziomu TG są zmiany stylu życia. Zaleca się regularną aktywność fizyczną (np. minimum 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo), której towarzyszy redukcja masy ciała o 5-10% u osób z nadwagą. Regularne ćwiczenia podnoszą wrażliwość tkanek na insulinę i obniżają TG, a jednocześnie zwiększają poziom tzw. „dobrego” cholesterolu HDL. Równie istotna jest modyfikacja diety: należy ograniczyć cukry proste i węglowodany o wysokim indeksie glikemicznym (słodycze, słodzone napoje, biały chleb, makaron), zmniejszyć spożycie tłuszczów nasyconych i trans (mięso czerwone, smażone potrawy, fast foody) oraz alkoholu. Jednocześnie warto zastąpić je zdrowymi tłuszczami (oliwa z oliwek, oleje roślinne, orzechy, awokado) oraz rybami bogatymi w kwasy omega-3 (np. łosoś, makrela), które pomagają obniżyć TG. Włączenie do diety pełnego ziarna, roślin strączkowych, warzyw i owoców oraz steroli/stanoli roślinnych także sprzyja poprawie profilu lipidowego. Kluczowe jest także rzucenie palenia i dbanie o odpowiednią ilość snu. Przy bardzo wysokich wartościach TG wskazane jest zminimalizowanie tłuszczów w diecie (tzw. dieta chylomikronowa – <20-30 g tłuszczu dziennie) aż do czasu obniżenia poziomów.

Jeśli dieta i ćwiczenia okażą się niewystarczające, lekarz może rozważyć leczenie farmakologiczne. Pierwszym wyborem u chorych z wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym są statyny, zwłaszcza gdy jednocześnie występuje wysoki cholesterol LDL lub udokumentowana miażdżyca. Statyny obniżają głównie LDL, ale działają również umiarkowanie hipotriglicerydemicznie( czyli obniżają TG). Współcześnie stosuje się też leki celowane właśnie na podwyższone TG: do najczęściej używanych należą fibraty (fenofibrat) oraz kwasy tłuszczowe omega-3 w dużych dawkach. Fibraty mogą obniżyć TG o około 30% i są wskazane zwłaszcza przy bardzo wysokich wartościach (np. >500 mg/dl) w celu zapobieżenia zapaleniu trzustki. Preparaty omega-3 (zapisane na receptę) zawierają kwas eikozapentaenowy (EPA) i dokozahesaenowy (DHA) – w dawce 2×2 g dziennie redukują trójglicerydy o ok. 25-30%. Udowodniono, że czysty EPA (ikozapent etylowy) stosowany u pacjentów z podwyższonym TG zmniejsza ryzyko zgonu z powodu chorób serca. Niacyna (witamina B3) również obniża TG i podnosi HDL, ale ze względu na skutki uboczne jest dziś rzadziej używana. W przypadkach ekstremalnych (np. rodzinne chylomikronemie) w ośrodkach specjalistycznych stosuje się nowoczesne terapie (np. leki ratujące przed zapaleniem trzustki: inhibitory ApoC-III, plazmaferezę). Niezależnie od leczenia farmakologicznego najważniejsze jest utrzymanie zdrowego stylu życia – zmiany diety, aktywność fizyczna i kontrola masy ciała stanowią fundament terapii hipertriglicerydemii.

Różnice między trójglicerydami a cholesterolem i powiązania ich poziomów

Trójglicerydy i cholesterol to różne rodzaje lipidów o odmiennych rolach metabolicznych. Jak wspomniano, TG służą głównie do magazynowania energii, a cholesterol jest niezbędny do budowy błon komórkowych, hormonów (np. steroidowych) oraz kwasów żółciowych. Zatem podwyższony cholesterol działa przede wszystkim przez nadmierne odkładanie się w tętnicach (miażdżyca LDL), natomiast podwyższone trójglicerydy w większym stopniu wskazują na zaburzenia metaboliczne. Wartości TG i cholesterolu są badane osobno – lipidogram obejmuje zwykle cholesterol całkowity, LDL, HDL i trójglicerydy. W praktyce często obserwuje się ich współwystępowanie: wysoki poziom TG zwykle towarzyszy obniżonemu HDL i podwyższonym niektórym frakcjom LDL (tzw. małym gęstym LDL). Taki obraz nazywany jest dyslipidemią aterogenną i często występuje u osób z cukrzycą i zespołem metabolicznym. Choć wzrostu TG nie można bezpośrednio przeliczyć na wzrost cholesterolu, to obie miary są powiązane wspólnymi przyczynami (dieta, otyłość, insulinooporność). Podsumowując, nawet jeśli trójglicerydy i cholesterol pełnią odmienne funkcje, ich poziomy razem wpływają na ocenę ryzyka: ważne jest, aby utrzymywać zarówno TG, jak i „zły” cholesterol LDL w granicach normy, a korzystny wpływ ma wysoki poziom HDL.


Reasumując :

ZAPAMIĘTAJ: Kluczowe fakty o trójglicerydach

  • Funkcja: Trójglicerydy (TG) to główny magazyn energii w organizmie; ich nadmiar odkłada się w postaci tkanki tłuszczowej.

  • Prawidłowy poziom: Norma na czczo to zazwyczaj poniżej 150 mg/dl (1,7 mmol/l).

  • Największe zagrożenie: Ekstremalnie wysokie stężenie TG (powyżej 1000 mg/dl) drastycznie zwiększa ryzyko ostrego zapalenia trzustki (OZT).

  • Serce i naczynia: Podwyższone TG to niezależny czynnik ryzyka miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu, zwłaszcza w połączeniu z niskim cholesterolem HDL.

  • Wrogowie numer jeden: Poziom TG najsilniej podnoszą cukry proste (słodycze, napoje), rafinowane węglowodany oraz alkohol.

  • Fundament leczenia: Zmiana stylu życia – redukcja masy ciała o 5-10% oraz regularna aktywność fizyczna potrafią znacząco obniżyć poziom TG bez pomocy leków.



Źródła :
1. 2021 ACC Expert Consensus Decision Pathway on the Management of ASCVD Risk Reduction in Patients With Persistent Hypertriglyceridemia: A Report of the American College of Cardiology Solution Set Oversight Committee. J Am Coll Cardiol 2021;Jul 28:[Epub ahead of print] |
2. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/high-blood-cholesterol/in-depth/triglycerides/art-20048186
3. Feingold KR. Pancreatitis Secondary to Hypertriglyceridemia. [Updated 2025 Sep 24]. In: Feingold KR, Adler RA, Ahmed SF, et al., editors. Endotext [Internet]. South Dartmouth (MA): MDText.com, Inc.; 2000-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279082/
4. Gupta M, Liti B, Barrett C, Thompson PD, Fernandez AB. Prevention and Management of Hypertriglyceridemia-Induced Acute Pancreatitis During Pregnancy: A Systematic Review. Am J Med. 2022 Jun;135(6):709-714. doi: . Epub 2022 Jan 23.10.1016/j.amjmed.2021.12.006
5. Allison L. Yang, Julia McNabb-Baltar, Hypertriglyceridemia and acute pancreatitis, Pancreatology, Volume 20, Issue 5, 2020, Pages 795-800, ISSN 1424-3903,
6. Wytyczne PTL/KLRWP/PTK/PTDL/PTD/PTNT diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych w Polsce 2021
7. Frakcje cholesterolu i triglicerydy – panel lipidowy, lek. Paweł Herman https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/103924,cholesterol-i-triglicerydy-panel-lipidowy#:~:text=Co%20to%20są%20triglicerydy%3F

Scroll to Top